Orman sayılan alanlarda enerji, yol, altyapı ve diğer tesisler için verilen izinlerde, izin alanında korunacak ağaç bulunuyorsa başvuruya ağaç rölöve planı eklenir. Yönetmelikteki tanımıyla ağaç röleve planı; izin alanındaki boyu 5 metre ve daha uzun ağaçlarla sık ağaçlık alanlarda yapılacak işlemleri, çıkarılacak ve özelliği gereği kalması gereken ağaçların koordinatlarıyla gösteren plandır. Bu rehber; planın hangi izinlerde istendiğini, kimin hazırladığını, nasıl hazırlandığını, kesilecek ağaç sayım çizelgesiyle ilişkisini ve OGM heyetinin plana nasıl baktığını güncel yönetmelik metinlerine dayanarak açıklar.
- Yasal Dayanak: 6831 sayılı Kanun md. 17/3 ve 18; 17/3 Uygulama Yönetmeliği md. 3/1-b, 5/1-e, 13; 18. Madde Uygulama Yönetmeliği md. 3, 6, 16, 18/7
- Hazırlayan: Ormancılık bürosu (OGM e-izin belge listesinde “serbest orman mühendisi tarafından onaylı”); genel bütçeli kamu idarelerinde bünyedeki orman mühendisi de hazırlayabilir (17/3 Yön. md. 13/1)
- Uygulama Alanları: 17/3 izinleri (enerji, yol, altyapı ve kamu tesisleri) ve 18. madde izinleri; maden izinlerinde ayrı belge olarak istenmez
- Ölçüm Standartları: Göğüs yüksekliği çapı ($d_{1.30}$), ağaç boyu ($h$), tepe tacı projeksiyonu, bonitet ve sağlık skalası
- Çıktılar: 1/1000 veya uygun ölçekli ağaç rölöve planı (yönetmelik); uygulamada buna eşlik eden kesilecek ağaç sayım çizelgesi
1. Ağaç Rölöve Planı Nedir ve Hangi Projelerde Zorunludur?
Fransızca kökenli “relevé” (ölçümleme, mevcut durumu tespit etme) kelimesinden türeyen ağaç rölöve planı; belirli bir proje sahası, orman parseli veya imar adası üzerindeki tüm ağaç ve ağaççıkların tür, göğüs çapı, boy, tepe tacı genişliği, tepe kapalılığı, fenolojik durumu ve konumsal koordinatlarının tek tek harita üzerine aktarıldığı teknik bir mühendislik belgesidir.
Bu plan yalnızca mevcut florayı tespit etmekle kalmaz; yatırım projesinin vaziyet planı ile çakıştırılarak kesilmesi zaruri olan ağaçlar ile korunacak ağaçları kesin sınırlarla birbirinden ayırır. Planın istendiği başlıca durumlar şunlardır:
- 17/3 izinleri (enerji, yol, altyapı, haberleşme, su ve kamu tesisleri): İzin alanında korunacak ağaç bulunması halinde kesin izin başvurusuna 1/1000 veya uygun ölçekli ağaç röleve planı eklenir (17/3 Uygulama Yönetmeliği md. 5/1-e). Ayrıntılar: 17/3 Enerji Orman İzni Rehberi.
- 18. madde izinleri: 18. Madde Uygulama Yönetmeliği başvuru belgeleri arasında 1/1000 veya uygun ölçekli ağaç röleve planını sayar (md. 6); saha teslimi uygulama projesi ve ağaç röleve planına uygun olarak yapılır (md. 18/7).
- Maden izinleri (16. madde): 16. Madde Uygulama Yönetmeliği’nde ve OGM e-izin modülünün maden belge listesinde ayrı bir ağaç röleve planı belgesi yer almaz; maden dosyalarında rehabilitasyon projesi ve vaziyet planı öne çıkar. Ayrıntılar: Maden Orman İzni Rehberi.
- Orman izni dışındaki işlemler: Belediyeler veya diğer kurumlar imar, ruhsat ya da koruma işlemlerinde ağaç tespiti isteyebilir; bu durumlarda istenen belge ve ölçek ilgili idarenin kendi uygulamasına göre belirlenir.
2. Ağaç Rölöve Planı ile Kesilecek Ağaç Sayım Çizelgesi Arasındaki İlişki
Yatırımcıların ve proje yürütücülerinin sıklıkla karıştırdığı iki kavram; Ağaç Rölöve Planı ile Kesilecek Ağaç Sayım Çizelgesidir. Yönetmelikte adı geçen belge ağaç röleve planıdır; sayım çizelgesi ise uygulamada plana eşlik eden ve kesilecek ağaçları tablo halinde gösteren tamamlayıcı bir çalışmadır:
| Kriter | Ağaç Rölöve Planı | Kesilecek Ağaç Sayım Çizelgesi |
|---|---|---|
| Belge Niteliği | Görsel ve koordinatlı mühendislik paftası (CAD / GIS / Netcad) | Tablosal dendrometrik envanter ve hacim cetveli |
| Kapsamı | Sahadaki tüm ağaçlar (korunacaklar + kesilecekler) | Yalnızca tesis tabanında kalıp kesilmesi zorunlu olan ağaçlar |
| İçerdiği Bilgiler | Ağaç koordinatları (X, Y), taç izdüşümü, röleve numarası, lejant | Ağaç cinsi, çap basamağı ($d_{1.30}$), adet, dikili gövde hacmi ($m^3$) |
| OGM Sürecindeki Rolü | Heyet tarafından vaziyet planıyla birlikte kontrol edilir ve uygunluğu onaylanır (17/3 Yön. md. 13/2) | Kesilecek ağaçların adet ve hacmini gösterir; izin bedelleri ise ağaç sayısına değil izin alanına göre hesaplanır (17/3 Yön. md. 8) |
Dolayısıyla doğru kurgulanmış bir orman mühendisliği rölöve çalışmasında rölöve paftasındaki her kırmızı (kesilecek) ağaç numarası, sayım çizelgesindeki ilgili satırla birebir örtüşmek zorundadır.
3. Ağaç Rölöve Planı Nasıl Hazırlanır? (Araziden Büroya 5 Adım)
Ağaç röleve planı nasıl hazırlanır sorusunun yanıtı, uygulamada arazi ve büro çalışmalarından oluşan beş aşamadan geçer. Yönetmelik planın içeriğini (koordinatlı ağaç gösterimi, 1/1000 veya uygun ölçek) belirler; ölçüm yöntemleri ormancılık mesleki uygulamasına dayanır:
Talep edilen izin poligonu veya tapu sınırları, yüksek hassasiyetli GNSS/RTK cihazları ile araziye aplike edilir. Alanın yürürlükteki Orman Amenajman Meşcere Haritası katmanı ile çakıştırması yapılarak meşcere tipleri, kapalılık dereceleri ve hâkim ağaç türleri (Kızılçam, Karaçam, Meşe vb.) önceden belirlenir.
Orman mühendisi nezaretindeki teknik ekip sahaya girerek vaziyet planına göre inşaat, kazı, yol veya şantiye tabanında kalan ağaçları tek tek numaralandırır (küpeleme veya silinmez orman boyasıyla markalama). Her bir ağacın kök merkez koordinatı cm hassasiyetinde kaydedilir.
Numaralandırılan her ağacın 1.30 metre göğüs yüksekliğinden çapı (çap kumpası / klupa ile) milimetrik olarak ölçülür. Ağaç boyları hypsometre (elektronik klinometre) ile tespit edilir. Ağacın formu, eğikliği, çürüklük veya kuru dal durumu sağlık skalasında (1: Çok İyi – 5: Kuru) not edilir.
Toplanan arazi verileri büro ortamında türe ve yöreye uygun ağaç hacim tablolarıyla işlenir. Çap ve boy kombinasyonuna göre dikili gövde hacimleri ($m^3$) hesaplanır ve kesilecek ağaç sayım çizelgesi düzenlenir.
Netcad (.ncz) veya AutoCAD (.dwg) ortamında 1/1000 veya uygun ölçekli rölöve planı çizilir; çıkarılacak ve kalması gereken ağaçlar koordinatlarıyla ayrı ayrı gösterilir. Plan, OGM e-izin modülüne serbest orman mühendisi onaylı PDF olarak yüklenir.
4. Dendrometrik Ölçüm ve Hacim Hesaplama Metodolojisi ($d_{1.30}$, Boy ve Tür)
Bir ağaç rölöve planı hazırlanırken en kritik teknik aşama dendrometrik ölçümlerdir. OGM mevzuatı gereği ölçümlerde şu bilimsel parametreler uygulanır:
4.1. Göğüs Yüksekliği Çapı ($d_{1.30}$)
Ağacın toprak yüzeyinden tam 1.30 metre yükseklikteki gövde çapıdır. Eğimli arazilerde yamaç üstü tarafından 1.30 m ölçülür. Çap ölçümlerinde standart ormancılık klupası (kumpas) kullanılır. Çapı 8 cm’nin altında kalan bireyler genellikle fidan/sürgün sayılır ve hacim hesabına değil adet tespitine dâhil edilir. 8 cm ve üzeri çaplar 4’er santimetrelik basamaklara (8-12 cm, 12-16 cm, 16-20 cm… 36-40 cm vb.) ayrılarak gruplandırılır.
4.2. Ağaç Boyu Ölçümü ve Meşcere Boniteti
Ağacın kök boğazından tepe tomurcuğuna kadar olan dikey yüksekliğidir. Blume-Leiss, Suunto klinometre veya Vertex ultrasonik boy ölçerler ile hassas ölçüm yapılır. Boy ölçümleri, meşcerenin bonitet (verim/site) sınıfını (I, II, III, IV, V) doğrulamak için hayati önem taşır.
4.3. Dikili Gövde Hacmi ($V$) Hesabı
Tek tek ağaç hacimlerinin hesaplanmasında kullanılan temel dendrometri formülü şudur:
$$V = g_{1.30} times h times f$$
Burada; $g_{1.30}$ göğüs yüksekliği daire kesit alanı ($frac{pi cdot d^2}{4}$), $h$ ağaç boyu ve $f$ gövde form faktörüdür. Uygulamada orman mühendisleri doğrudan OGM Amenajman Dairesi Başkanlığı’nın tür bazlı çift girişli ağaç hacim tablolarını kullanarak hatasız hacim çıktısı alır.
5. Örnek Tablo: Kesilecek Ağaç Sayım Çizelgesi Formatı ve Çap Basamakları
Orman izin dosyanızda yer alacak kesilecek ağaç sayısı hesabı ve envanter dökümü OGM standartlarına göre aşağıdaki formatta sunulur:
| Ağaç Türü | Çap Sınıfı | Çap Basamağı ($cm$) | Ağaç Adedi | Ortalama Boy ($m$) | Birim Hacim ($m^3$) | Toplam Hacim ($m^3$) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Kızılçam (Pinus brutia) | İnce Çap | 8 – 19 cm | 42 | 9.5 | 0.085 | 3.570 |
| Orta Çap | 20 – 35 cm | 68 | 14.0 | 0.380 | 25.840 | |
| Kalın Çap | 36+ cm | 15 | 18.5 | 1.120 | 16.800 | |
| Saçlı Meşe (Quercus cerris) | İnce Çap | 8 – 19 cm | 25 | 7.0 | 0.060 | 1.500 |
| Orta Çap | 20 – 35 cm | 31 | 11.5 | 0.290 | 8.990 | |
| GENEL TOPLAM | 181 Adet | – | – | 56.700 $m^3$ | ||
Bu örnek çizelge, sahada kesilecek toplam ağaç adedini (181 adet) ve toplam dikili kabuklu gövde hacmini ($56.700 m^3$) bir arada gösterir; sayılar örnek amaçlıdır.
6. Rölöve Planı ve Orman İzni Bedelleri
17/3 Uygulama Yönetmeliği’ne göre izin alanında korunacak ağaç bulunması halinde 1/1000 veya uygun ölçekli ağaç röleve planı başvuru belgeleri arasındadır (md. 5/1-e). Röleve planı; hangi ağaçların korunacağını ve tesislerin bunlara göre nasıl yerleşeceğini gösterir.
Röleve planının asıl katkısı, yerleşimin korunacak ağaçlara göre planlanmasını ve izin alanının gereğinden geniş tutulmamasını sağlamaktır. Bedellerin ayrıntısı için Orman İzin Bedelleri Rehberimize bakabilirsiniz.
7. OGM Heyet İncelemesi ve Saha Teslimi
Ağaç rölöve planı, izin dosyasının diğer ekleriyle birlikte Orman Bölge Müdürlüğünün oluşturduğu heyet tarafından incelenir. Yönetmeliklerdeki başlıca adımlar şunlardır:
- Heyet: Bölge müdürlüğünce; bölge müdür yardımcısı, şube müdürü, mühendis veya ilgili orman işletme müdür yardımcısı başkanlığında, orman işletme şefi, varsa kadastro ve mülkiyet şefi ve/veya teknik elemandan oluşan en az üç kişilik komisyondur (17/3 Yön. md. 3).
- Arazi incelemesi ve izin raporu: Evrak tamsa heyet arazide gerekli incelemeleri yapar ve talebin Devlet ormanına isabet eden kısımları için ön izin veya kesin izin raporu düzenler (md. 6/1). Heyet, kamu yararı ve zaruret bulunup bulunmadığını ve faaliyetin orman sınırları dışında yapılma imkânını irdeler; öncelikle bozuk orman alanlarından uygun yer araştırır (md. 23).
- Planın onayı: Ağaç röleve planı, vaziyet planı ve diğer rapor ekleri heyet tarafından kontrol edilir ve uygunluğu onaylanır (md. 13/2).
- Ağaçların çıkarılması ve saha teslimi: 18. madde izinlerinde, taahhüt senedi verildikten sonra alan üzerinde çıkarılması gereken münferit ağaç ve ağaççıklar orman idaresi tarafından çıkarılır; saha teslimi uygulama projesi ve ağaç röleve planına uygun olarak yapılır (18. Madde Yön. md. 18/7).
İzin alanındaki ağaçlarla ilgili kesim ve değerlendirme işlemlerinin nasıl yürütüleceği ilgili orman işletme şefliğinden teyit edilmelidir; izin sahibinin kendiliğinden ağaç kesmesi izinsiz kesim sayılabilir.
8. Sıkça Sorulan Sorular (Ağaç Rölöve ve Sayım S.S.S.)
Soru 1: Ağaç rölöve planını kimler hazırlamaya yetkilidir?
Cevap: 17/3 ve 18. madde uygulama yönetmeliklerine göre ağaç röleve planı ormancılık bürosu tarafından düzenlenip imzalanır (17/3 Yön. md. 13/1, 18. Madde Yön. md. 16/1); OGM e-izin modülü de planın serbest orman mühendisi tarafından onaylı olmasını ister. Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri bu belgeleri kendi bünyelerinde görevli orman mühendisi veya orman yüksek mühendislerine düzenletebilir.
Soru 2: Kesilecek ağaç sayısı hesabı izin sürecini nasıl etkiler?
Cevap: Kesilecek ve korunacak ağaçlar, heyetin kamu yararı ve zaruret değerlendirmesinde sahanın durumunu gösterir ve yerleşimin korunacak ağaçlara göre planlanmasını sağlar. Ağaçlandırma bedeli, arazi izin bedeli ve teminat ise ağaç sayısına göre değil, izin alanına göre hesaplanır (17/3 Uygulama Yönetmeliği md. 8 ve 10).
Soru 3: Tapulu arazide ağaç kesmek için ağaç rölöve planı gerekir mi?
Cevap: Bu rehberdeki ağaç röleve planı, Devlet ormanında verilen 17/3 ve 18. madde izinlerinin bir belgesidir. Tapulu arazideki ağaçların kesimi ve ürünlerin nakliyesi ayrı kurallara tabidir; belediyeler de imar ve ruhsat işlemlerinde kendi ağaç tespiti şartlarını uygulayabilir. Ayrıntılar için Tapulu Arazide Ağaç Kesim İzni ve Nakliye Rehberi‘ne bakabilirsiniz.
Soru 4: Ağaç rölöve planında korunacak ağaçlar nasıl gösterilir?
Cevap: Yönetmelik, planda çıkarılacak ağaçlarla özelliği gereği kalması gereken ağaçların koordinatlarıyla gösterilmesini ister (17/3 Yön. md. 3/1-b); belirli bir renk veya sembol standardı tanımlamaz. Uygulamada iki grup farklı sembol veya renklerle ayrılır ve paftanın lejantında her simgenin anlamı açıklanır.
Soru 5: Ağaç rölöve planı ve sayım süreci ortalama kaç günde tamamlanır?
Cevap: Süre; alanın büyüklüğüne, ağaç sayısına, arazinin ulaşılabilirliğine ve mevsime göre değişir. Arazi ölçümü, çizim ve sayım çizelgesi birlikte planlanır; somut süre sahanın koordinatları veya vaziyet planı incelendikten sonra teklifte belirtilir. Planın heyet tarafından incelenme süresi ise izin dosyasının genel sürecine bağlıdır.
Soru 6: Orman izni başvurusunda ağaç rölöve planı ne zaman istenir?
Cevap: 17/3 Uygulama Yönetmeliği’ne göre izin alanında korunacak ağaç bulunması halinde, kesin izin başvurusuna 1/1000 veya uygun ölçekli ağaç röleve planı eklenir (md. 5/1-e). Plan, heyet tarafından vaziyet planı ve diğer rapor ekleriyle birlikte kontrol edilip onaylanır (md. 13/2).
Soru 7: Kamu kurumlarının orman izni dosyasında rölöve planını kim hazırlar?
Cevap: 17/3 Uygulama Yönetmeliği md. 13/1’e göre ağaç röleve planı, saha analiz raporu ve vaziyet planı ormancılık bürosu tarafından düzenlenip imzalanır. Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile kamu kurum ve kuruluşları ise bu belgeleri kendi bünyelerinde görevli orman mühendisi veya orman yüksek mühendislerine düzenletebilir.
Soru 8: Ağaç rölöve planı orman izin bedelini düşürür mü?
Cevap: Doğrudan düşürmez; ağaçlandırma bedeli, arazi izin bedeli ve teminat ağaç sayısına göre değil izin alanına göre hesaplanır (17/3 Uygulama Yönetmeliği md. 8 ve 10). Ancak rölöve planı, tesislerin korunacak ağaçlara göre yerleştirilmesine ve izin alanının yalnızca gerekli kısımla sınırlandırılmasına yardımcı olduğu için alan, dolayısıyla bedel üzerinde dolaylı etki yapar. İl bazında 2026 tutarları için 2026 Orman İzin Bedelleri 81 İl Tablosu‘na bakabilirsiniz.
9. Uzman Orman Mühendisliği Desteği ve Sonuç
Ağaç rölöve planı, heyetin kontrol edip onayladığı izin eklerinden biridir (17/3 Yön. md. 13/2). Planla sahadaki durum arasında uyumsuzluk varsa düzeltme istenebilir ve izin süreci uzayabilir; bu nedenle plan vaziyet planıyla birlikte, sahadaki gerçek ağaç konumlarına göre hazırlanmalıdır.
Orman İzin Lab olarak, OMO’ya kayıtlı ve SMM belgeli orman mühendisliği hizmetiyle 17/3 ve 18. madde izin dosyaları için ağaç rölöve planı ve kesilecek ağaç sayım çizelgesi hazırlıyoruz.
Projenizin koordinatlarını veya vaziyet planını bize ileterek derhal hızlı arazi etüdü, ağaç sayısı fizibilitesi ve fiyat teklifi alabilirsiniz. İzin ve danışmanlık talepleriniz için ücretsiz teklif formumuzu doldurun, diğer mühendislik çözümlerimiz için hizmetlerimizi inceleyin ya da maden ve enerji süreçleri için Maden Orman İzni Rehberi ile 17/3 Enerji Orman İzni Rehberimize göz atın.