Tapulu arazinizdeki ağaçları kesip kesemeyeceğiniz; arazinin orman sayılıp sayılmadığına, ağacın türüne ve odunu kendi ihtiyacınız için mi yoksa satmak için mi kestiğinize bağlıdır. Kurallar 6831 sayılı Orman Kanunu’nun 116. maddesi ve 10 Aralık 2020 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan Orman Sayılmayan Tapulu Taşınmazlar Üzerindeki Ağaç ve Ağaççıklardan Faydalanılması Hakkında Yönetmelik ile düzenlenir.
Kısaca: Meyve ağaçları ve parklar gibi bazı yerlerdeki ağaçlar serbestçe kesilebilir. Kendi yapacak ve yakacak ihtiyacınız için çoğu durumda bir tutanak yeterlidir. Satış için kesimde ise ormancılık bürosunun hazırladığı Oda onaylı işlem dosyası, damga ve taşıma belgesi gerekir.
- Dayanak: 6831 s.K. md. 116; Tapulu Taşınmazlar Yönetmeliği md. 4–15; Orman Emvali veya Odun Dışı Ürünlere Verilecek Taşıma Belgeleri Hakkında Yönetmelik md. 27, 30
- Serbest: Parklar, şehir mezarlıkları, civardaki ormanda tabii yetişmeyen türler ve meyveli ağaçlar; Devlet ormanında bulunan bir türse yalnızca tutanak (md. 5/1)
- Kendi ihtiyacı (yapacak/yakacak): Tutanakla; damga ve nakliye tezkeresi aranmaz (md. 5/2)
- Satış: Oda onaylı işlem dosyası, keşif, damga ve taşıma belgesi (Kanun md. 116/B; Yön. md. 5/2, 8–12)
- Ceviz ve aşılı kestane: Kesime her yıl 15 Kasım – 15 Mart arasında izin verilir (md. 8/5)
- Süre: Dosya onayından itibaren 6 ay içinde kesim ve nakliye bitirilir (md. 12/3)
- Kaçak kesim: İdari para cezası; 5 m³’e kadar 500 TL, aşan her m³ için 100 TL (Kanun md. 116, tutarlar yeniden değerlemeye tabidir)
1. Önce Arazinin Durumu: Orman Sayılan mı, Sayılmayan mı?
Bu kurallar yalnızca orman sayılmayan tapulu taşınmazlar için geçerlidir. Orman rejimine giren yerlerde, kesinleşmiş orman kadastrosuna göre Devlet ormanı, hususi orman veya kamu tüzel kişisi ormanı olan yerlerde bu yönetmeliğe göre faydalanma yapılmaz (md. 5/5). Arazinizin durumunu adım adım görmek için Arazim orman sayılır mı? ön kontrol aracını kullanabilirsiniz.
- 3 hektar kuralı: Tapulu taşınmazdaki ağaç ve ağaççık topluluğunun bulunduğu yer tapu sınırları esas alınarak değerlendirilir. Üç hektardan küçükse orman sayılmayan yer, üç hektar veya daha büyükse mülkiyetine göre orman sayılan yer kabul edilir ve amenajman planıyla yönetilir (md. 4/2).
- Tapudaki vasıf: Tapuda niteliği “orman”, “eylemli orman” veya “fiilî orman” olan taşınmazlar orman rejiminde sayılır. “Çalılık, meşelik, ağaçlık, çamlık, koru” gibi yazanlar ise doğrudan orman sayılmaz, ayrıca incelenir (md. 4/3, 4/4).
- Orman sınırı içinde kalan tapular: Kesinleşmiş orman kadastrosuna göre Devlet ormanı içinde kalan özel mülklerin tapusuna şerh konulur ve gerekirse tapu iptali davası açılır (md. 4/5).
2. Hangi Ağaç, Hangi Usulle Kesilir?
| Yer / ağaç | Kendi ihtiyacı için | Satış için | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Parklar, şehir mezarlıkları, civardaki ormanda tabii yetişmeyen türler, meyveli ağaçlar (fıstık çamı ve palamut meşesi hariç) | Serbest. Ağaç Devlet ormanında bulunan bir türdense yalnızca o ağaçlar için tutanak düzenlenir; damga ve nakliye tezkeresi aranmaz | Kanun md. 116/A; Yön. md. 5/1 | |
| Tarım arazisindeki dağınık, küme veya sıra halindeki ağaçlar; 3 hektarı aşmayan arazide tabii yetişen ağaçlar; fıstık çamlıkları ve palamut meşelikleri; ekim ve dikimle yetiştirilen her tür ağaç (ör. kavak); kadim köy mezarlıkları | Tutanakla; damga ve nakliye tezkeresi aranmaz | Keşif, damga ve taşıma belgesi (tapulu kesim muamelesi) | Kanun md. 116/B; Yön. md. 5/2 |
| Fındıklık, çay bahçesi ve tarım arazisindeki kızılağaç ve kestane | Tutanakla | Tutanak, damga ve nakliye tezkeresine dayanak yapılır | Yön. md. 5/3 |
- Kendi ihtiyacının sınırı: Yapacak (kereste, direk vb.) ihtiyacı her taşınmaz ve malik için beş yılda bir, yakacak ihtiyacı her yıl karşılanır (md. 5/4).
- Köy dışına taşıma: İkamet edilen köy veya mahalle sınırları dışına taşınacak yapacak ve yakacak, en fazla 20 m³ dikili kabuklu gövde hacmi kadar nakliye işlemine tabidir; tutanak nakliyeye dayanak yapılır (md. 5/2).
- Ceviz ve aşılı kestane: Kesime her yıl 15 Kasım – 15 Mart arasında izin verilir. Mahkeme kararı, ayakta kuruma, fırtına ve sel gibi afetlerle yıkılma veya baraj, yol, sulama kanalı gibi yapım zorunluluğu halinde her zaman izin verilebilir (md. 8/5).
3. Satış İçin Kesimde Başvuru ve Belgeler
Satış amaçlı kesimlerde başvuru e-Devlet üzerinden veya dilekçeyle orman işletme müdürlüğüne yapılır. Dilekçeye şunlar eklenir (md. 8/1):
- Tapu belgesi veya tapu kayıt örneği,
- Başvuran hissedarlardan biri veya üçüncü kişiyse diğer hissedarların ya da malikin noter onaylı veya muhtar ve ihtiyar heyetinin en az iki üyesince onaylanmış yazılı muvafakati,
- Malik yurt dışındaysa elçilik veya konsolosluk onaylı muvafakat belgesi; malik ölmüşse veraset ilamı,
- Kimlik kartı örneği,
- Ormancılık büro ve şirketlerince hazırlanan Oda onaylı işlem dosyası. Bu dosyada dikili ağaç ölçü tutanağı, parselin işlendiği koordinatlı orman kadastro haritası ve arazi inceleme raporu bulunur (md. 8/3).
Duruma göre ek belgeler istenir: köy tüzel kişiliğine ait taşınmazda kaymakamlık onaylı muhtar ve ihtiyar heyeti kararı (md. 8/2), kadim mezarlıklarda mülki idare ve ilgili Kültür ve Tabiat Varlıkları birimlerinin belgesi (md. 8/6), milli park ve sit alanlarında ilgili kurumların görüşü veya izni (md. 8/7, 8/8), Hazine taşınmazında Milli Emlak izni (md. 8/10), mera alanında il mera komisyonu izni (md. 8/11). Tapu kayıtları araziye uygulanamazsa lisanslı harita kadastro bürosu veya kadastro müdürlüğünce hazırlanan koordinatlı aplikasyon krokisi istenir (md. 7/3).
4. Süreç: İncelemeden Nakliyeye
- Dosya incelemesi: İşletme müdürlüğü heyeti Oda onaylı işlem dosyasını Orman Kanunu’nun 1. maddesinin istisna bentlerine göre inceler; eksik varsa ormancılık bürosuna bildirir (md. 9/1-3).
- Hizmet gideri: Heyetlerin yol ve gündelik giderleri talep sahibince avans olarak yatırılır; yatırılmadan arazi incelemesine çıkılmaz. Her parsel için ayrı dosya açılır (md. 15).
- Arazi incelemesi: Ormancılık bürosu yetkilisi ve bilirkişi tarafından, belgelerin tamamlanmasından itibaren en geç 15 gün içinde yapılır (md. 9/4). Orman alanına bitişik taşınmazlarda orman sınır aplikasyonunu işletme heyeti yapar (md. 10/3).
- Onay: Arazi inceleme raporu işletme müdürlüğünce onaylanır; sonuç gerekçesiyle 15 gün içinde talep sahibine bildirilir (md. 10/2). İtirazları bölge müdürlüğü heyeti karara bağlar (md. 11).
- Dikili damga: Dosyanın işletme şefliğine gelişinden itibaren en geç 15 gün içinde işletme şefi ağaçları dikili ağaç damgasıyla damgalar; ormancılık bürosu yetkilisinin hazır bulunması zorunludur (md. 12/1).
- Kesim ve mamul damga: Ağaçlar kütük dibinde boylarına ayrılır, yuvarlak ağaç ölçü tutanağına bağlanır; işletme şefi uygunluğu kontrol edip ürünleri mamul damgayla damgalar (md. 12/2).
- Taşıma belgesi: Arazi inceleme raporunun onay belgesi, uygunluk tutanağı ve yuvarlak ağaç ölçü tutanağı müstenit yapılarak nakliye tezkeresi veya elektronik taşıma belgesi düzenlenir (Taşıma Belgeleri Yön. md. 11, 30).
Dosya onayından itibaren altı ay içinde kesim ve nakliye dahil tüm işlemler bitirilir; bitirilmezse dosya iptal edilir ve yeniden başvuru gerekir (md. 12/3). İşlemler ORBİS’te yürütülür (md. 14/2).
5. Satış, Sorumluluk ve Kaçak Kesim
- Ağaç satışı: Kesim talebine konu ağaçlar ancak taşınır hale geldikten, yani kesildikten sonra satılabilir. Ağaçları satın alan kişi, malik veya vekili kesimi yapmadan orman idaresine muhatap olamaz; anlaşmazlıklarda idarenin muhatabı arazi sahibidir (md. 4/6).
- Sorumluluk: Malik veya kanuni vekili her türlü anlaşmazlıkta orman idaresine karşı sorumludur. İhtilaf olmadığına dair taşınmaz sahibinden yazılı beyan ve taahhütname alınır (md. 13).
- Kaçak kesim: 116. madde hükmüne aykırı kesilen ağaçların dikili kabuklu gövde hacmi beş metreküpe kadarsa beş yüz Türk Lirası, aşan her metreküp için ilave yüz Türk Lirası idari para cezası verilir (Kanun md. 116). Kanundaki bu tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir.
- Kaçak ürünü taşımak ve almak: Orman mallarının kanuna aykırı kesildiğini bildiği halde taşıyan, satın alan veya bulunduranlara bir yıla kadar hapis ve adli para cezası verilir; orman emvali, nakil vasıtaları ve suç aletleri Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre müsadere edilir (Kanun md. 108).
- Damgayı bozmak: Ağaçlardaki resmi damgayı bozanlara, fiil suç oluşturmuyorsa idari para cezası verilir (Kanun md. 109).
Arazi aslında orman sayılan bir yerse durum farklıdır: orman ağaçlarını izinsiz kesmek 6831 sayılı Kanun’un 91. maddesine göre hapis cezası gerektiren bir suçtur. Bu yüzden kesimden önce taşınmazın orman kadastrosuna göre durumunun netleştirilmesi önemlidir.
6. Sıkça Sorulan Sorular
Soru 1: Tapulu arazimdeki ağaçları izinsiz kesebilir miyim?
Cevap: Ağaca ve amaca bağlıdır. Parklar, şehir mezarlıkları, civardaki ormanda tabii yetişmeyen türler ve meyveli ağaçlar serbestçe kesilebilir. Ağaç Devlet ormanında bulunan bir türse tutanak düzenlenir. Diğer tapulu yerlerde kendi yapacak ve yakacak ihtiyacı tutanakla karşılanır; satış için kesimde keşif, damga ve taşıma belgesi gerekir (6831 s.K. md. 116; Yönetmelik md. 5).
Soru 2: Kendi diktiğim kavakları satmak için izin gerekir mi?
Cevap: Orman sınırları dışında ekim ve dikimle yetiştirilen ağaçlarda kendi yapacak ve yakacak ihtiyacı tutanakla karşılanır. Pazar satışı için yapılan kesimler ise keşif, damga ve nakliye işlemlerine tabidir (6831 s.K. md. 116/B; Yönetmelik md. 5/2).
Soru 3: Bahçemdeki ceviz ağacını ne zaman kesebilirim?
Cevap: Ceviz ve aşılı kestane ağaçlarının kesimine her yıl 15 Kasım ile 15 Mart arasında izin verilir. Mahkeme kararı, ayakta kuruma, afetle yıkılma veya yol, baraj, sulama kanalı gibi yapım zorunluluğu halinde her zaman izin verilebilir (Yönetmelik md. 8/5).
Soru 4: Satış için kesimde başvuru nereye yapılır?
Cevap: Orman işletme müdürlüğüne e-Devlet üzerinden veya dilekçeyle yapılır. Dilekçeye tapu kaydı, gerekirse hissedar muvafakati, kimlik örneği ve ormancılık büro ve şirketlerince hazırlanan Oda onaylı işlem dosyası eklenir (Yönetmelik md. 8/1).
Soru 5: Hisseli tapuda tek hissedar kesim yaptırabilir mi?
Cevap: Diğer hissedarların noter onaylı veya muhtar ve ihtiyar heyetinin en az iki üyesince onaylanıp mühürlenmiş yazılı muvafakati ile başvurabilir (Yönetmelik md. 8/1-b).
Soru 6: Tapulu kesim işlemleri ne kadar sürer?
Cevap: Arazi incelemesi belgelerin tamamlanmasından itibaren en geç 15 günde, sonuç bildirimi 15 günde, dikili damga da dosyanın işletme şefliğine gelişinden itibaren 15 günde yapılır. Dosya onayından itibaren 6 ay içinde kesim ve nakliye bitirilmezse dosya iptal edilir (Yönetmelik md. 9/4, 10/2, 12/1, 12/3).
Soru 7: Tapulu arazide izinsiz ağaç kesmenin cezası nedir?
Cevap: Orman sayılmayan yerlerde 116. maddeye aykırı kesilen ağaçların dikili kabuklu gövde hacmi beş metreküpe kadarsa beş yüz Türk Lirası, aşan her metreküp için ilave yüz Türk Lirası idari para cezası verilir; tutarlar yeniden değerlemeye tabidir (6831 s.K. md. 116). Arazi orman sayılan bir yerse hapis cezası öngören 91. madde uygulanır.
Soru 8: Ağaçları kesilmeden bir tüccara satabilir miyim?
Cevap: Ağaçlar ancak taşınır hale geldikten, yani kesildikten sonra satılabilir. Ağaçları satın alan kişi, malik veya vekili kesimi yapmadan orman idaresine muhatap olamaz; anlaşmazlıklarda idarenin muhatabı arazi sahibidir (Yönetmelik md. 4/6).
7. Orman Mühendisliği Desteği
Satış amaçlı tapulu kesimde Oda onaylı işlem dosyasını ve arazi incelemesini ormancılık büro ve şirketleri yapar. Bu iş için talebinizi alıp SMM belgeli orman mühendisi çözüm ortaklarımıza yönlendiriyoruz. Arazide inşaat veya altyapı için orman izni ya da ağaç rölöve planı gerekiyorsa o işleri doğrudan biz hazırlıyoruz.
Teklif almak için bizimle iletişime geçin. İlgili rehberler: Ağaç Rölöve Planı Rehberi, Ağaç Yoktur Belgesi Rehberi.