Büyük şehirlerin en zor sorunlarından biri hafriyat toprağı ile inşaat ve yıkıntı atıklarının nereye döküleceğidir. Öte yandan şehir çevresindeki ormanlarda işletmesi bitmiş, çukur ve basamaklar halinde terk edilmiş taş ve kum ocakları bulunur. Orman Kanunu bu iki sorunu birleştiren bir izin türü tanır: rehabiliteye hazırlık maksatlı toprak dolgu izni. Eski maden sahası hafriyatla doldurulur, üzerine verimli toprak serilir ve ağaçlandırılır.
Bu izin yalnızca belediyelere verilir; dosyanın kalbi ise toprak dolgu projesidir. Proje dolgu öncesi ve sonrası kotları, kesitleri ve kübaj cetvelini içerir ve ormancılık bürosu tarafından hazırlanır. Bedel hem alan hem de dökülecek hacim üzerinden hesaplanır.
- Dayanak: 6831 s.K. md. 16/4 (7442 s.K. ile); 16. Madde Uygulama Yönetmeliği md. 18–21
- Kimlere: Büyükşehir mücavir alanında büyükşehir belediyesi, diğer yerlerde il ve ilçe belediyeleri; Bakanlık uygun görürse ihaleyle gerçek ve tüzel kişilere yaptırılabilir
- Şart: Talep alanında rezervin bittiğine dair MAPEG yazısı
- Süre: Ön izin 24 ay (+12 ay); kesin izin 5 yıla kadar, bir defa aynı süre uzatılabilir
- Bedeller: Toprak dolgu izin bedeli (Ek-1 katsayısı 2) + toprak dolgu bedeli (hacim × birim m² bedeli); ağaçlandırma bedeli yok
- Sonrası: En üst 2 m verimli toprak, ağaçlandırma ve 5 yıl bakım; her yıl haziran sonuna kadar teknik rapor
Toprak Dolgu İzni Kimlere, Hangi Alanlarda Verilir?
6831 sayılı Kanun’un 16. maddesinin 4. fıkrasına göre madencilik faaliyetlerinin sona ermesi neticesinde idareye teslim edilen veya terk edilen doğal yapısı bozulmuş orman alanları rehabilite edilir. Bu alanların orman yetiştirilmek üzere inşaat, yıkıntı ve hafriyat atıklarıyla doldurularak ağaçlandırmaya hazır hale getirilmesi için:
- Büyükşehir mücavir alanlarında büyükşehir belediyelerine,
- Diğer yerlerde il ve ilçe belediyelerine,
bedeli karşılığında, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğünce (MAPEG) uygun görülenlere izin verilebilir (16. Madde Yön. md. 18/1). Bakanlık uygun görürse toprak dolgu işleri OGM’nin belirleyeceği usul ve esaslarla ihale mevzuatına göre gerçek ve tüzel kişilere de yaptırılabilir (md. 18/2). OGM’nin 03.08.2023 tarihli talimatına göre ihaleden önce ilgili belediyeden talep olup olmadığı sorulur; belediye 30 gün içinde başvurmazsa olumlu görüş kabul edilir ve ihalenin muhammen bedeli yönetmeliğe göre hesaplanacak bedellerden az olamaz.
Rehabilitasyonu ruhsat sahibince yapılmayan sahalar toprak dolguya konu edilirse, MAPEG’den ruhsat sahibinden rehabilitasyon amacıyla alınan bedel ve teminatlar istenir (md. 12/3).
Ön İzin ve Kesin İzin Belgeleri
| Aşama | Belgeler | Dayanak |
|---|---|---|
| Ön izin | Talep yazısı, saha analiz raporu, 1/1000 veya uygun ölçekli vaziyet planı, koordinat listesi, talep alanında rezervin bittiğine dair MAPEG yazısı | md. 18/3 |
| Kesin izin | Ön izin belgelerine ek olarak ÇED belgesi ve dolgu öncesi ve sonrası nihai kotları gösteren, çevre topoğrafyasıyla uyumlu toprak dolgu projesi | md. 19/1 |
Başvurular e-Devlet üzerinden yapılır; belgelerden bir takım ayrıca fiziksel olarak bölge müdürlüğüne gönderilir. Bölge müdürlüğü eksikleri on iş günü içinde bildirir; eksik tamamlanmadan talep değerlendirilmez (md. 19/2). Toprak dolgu projesi ormancılık bürosu tarafından düzenlenir, heyetçe kontrol edilip bölge müdürlüğünce onaylanır (md. 27/2). OGM e-izin sistemindeki 20 kalemlik belge listesi için Orman İzni Belge Kontrol Listesi aracında “Toprak dolgu” seçeneğini kullanabilirsiniz.
Toprak Dolgu Projesi Neleri İçerir?
Yönetmelik toprak dolgu projesini; madencilik sonrası teslim edilen veya terk edilen sahanın orman yetiştirilmek üzere doldurulması için dolgu öncesi ve dolgu sonrası nihai kotları gösteren, çevresindeki topoğrafik yapı ile uyumlu dolgu sonrası rehabilite işlemini ve kübaj cetvelini de içeren proje olarak tanımlar (md. 3/1-nn). Uygulamada proje şu soruları cevaplar:
- Saha kaç metreküp malzeme alır ve dolgu hangi kademelerle yapılır?
- Nihai yüzey çevre arazi ile nasıl birleşir, yüzey suları nasıl yönlendirilir?
- En üstteki en az 2 metrelik verimli toprak tabakası nereden ve nasıl sağlanır (md. 21/3)?
- Dolgu tamamlanınca hangi türlerle ağaçlandırılacak ve 5 yıllık bakım nasıl yürütülecek (md. 20/5)?
Projedeki kotların üzerinde dolgu yapıldığı tespit edilirse dolgu durdurulur, fazla dökülen malzeme izin sahibine taşıttırılır; taşınmazsa orman idaresince taşınır, izin iptal edilir ve masraf yüzde elli fazlasıyla tahsil edilir (md. 21/4).
Bedeller
| Bedel | Hesap | Ödeme |
|---|---|---|
| Toprak dolgu izin bedeli | Alan (m²) × ağaçlandırma birim m² bedeli × 2 (Ek-1) × Ek-2 × Ek-3 | 5 yıllık süre için bir defa; uzatmada yeniden hesaplanır (md. 20/2) |
| Toprak dolgu bedeli | Ağaçlandırma birim m² bedeli × dolgu hacmi (m³) | Bir defa; uzatmada hacim artmazsa alınmaz (md. 20/3) |
| Ağaçlandırma bedeli | Alınmaz (yol, şantiye gibi tesisler dolgu sahası dışındaysa onlar için alınır) | md. 20/5 |
| Teminat ve hizmet gideri | Belediyeler kamu kurum ve kuruluşu olduğundan alınmaz | md. 16/1, 26/2 |
Örnek (2026): İstanbul’da büyükşehir belediyesine 5 hektarlık ağaçsız (Ek-2 = 1) eski taş ocağı için, 400.000 m³ dolgu hacmiyle: toprak dolgu izin bedeli 50.000 m² × 32,3694 TL × 2 × 1 × 3 = 9.710.820 TL (beş yıl için bir defa); toprak dolgu bedeli 400.000 m³ × 32,3694 TL = 12.947.760 TL. Hacim bedeli çoğu zaman alan bedelinden büyüktür; kübaj hesabının doğruluğu bu yüzden önemlidir.
İzin süresi içinde dolgu tamamlanamazsa izin bitimine kadar e-Devlet üzerinden başvurularak izin bir defaya mahsus kesin izin süresi kadar uzatılabilir; uzatmada toprak dolgu izin bedeli yeniden hesaplanır, saha yeniden teslim edilmez (md. 19/7). Dolgu yapılmadan izin iptal edilirse dolgu yapılan miktara isabet eden toprak dolgu bedeli dışındaki bedel faizsiz iade edilir (md. 17).
Dökülemeyecek Malzemeler ve Sorumluluklar
- Yasak atıklar: Asbest, boya, floresan gibi tehlikeli inşaat atıkları, asfalt atıkları, sıvı atıklar, arıtma çamuru, parlayıcı ve patlayıcı maddeler, tıbbi atıklar, hayvan kadavrası ve gübresi, radyoaktif atıklar, evsel ve endüstriyel katı atıklar dökülemez (md. 21/1). Tespit halinde dolgu durdurulur, izin iptal edilir, atıklar izin sahibine taşıttırılır (md. 21/2).
- Devir yasağı: Toprak dolgu alanı başkasına devredilemez; büyükşehir belediyesi ise kendi sorumluluğu devam etmek üzere ilçe belediyesine veya yüzde ellisinden fazlasına ortak olduğu şirketlere işlettirebilir (md. 19/10).
- Yardımcı tesisler: Zorunluluk halinde yol, şantiye, kantar, geri kazanım için seyyar tesisler, tekerlek yıkama ve enerji nakil hattına toprak dolgu izin süresi kadar bedelli izin verilebilir (md. 19/6).
- Teknik rapor: Bir önceki yıl sonuna kadarki dolgu safahatını anlatan teknik rapor ormancılık bürosu veya kurumdaki orman mühendisi tarafından hazırlanıp her yıl haziran sonuna kadar verilir (md. 19/8). Ayrıntı: İzin Sahası Yıllık Kontrolü.
Bu Hizmette Bizim Hazırladıklarımız
- Sahanın orman kadastrosu, amenajman planı ve eski ruhsat sınırlarıyla çakıştırılması; MAPEG yazısı için koordinatların hazırlanması,
- Saha analiz raporu, vaziyet planı, koordinat listesi ve dolgu öncesi-sonrası kotlu, kesitli, kübaj cetvelli toprak dolgu projesi,
- Bedel hesabı, ön izin ve kesin izin başvuruları; izin sonrası yıllık teknik raporlar.
Bu iş OMO 2026 asgari ücret tarifesinde 141 numaralı kaleme (“eski maden sahaları toprak dolgu ve altyapı tesisi izin dosyası”) karşılık gelir. Maden ruhsat sahibinin yapması gereken rehabilitasyon projesi ayrı bir hizmettir: Maden Rehabilitasyon Projesi.
Sıkça Sorulan Sorular
Soru 1: Toprak dolgu izni kimlere verilir?
Cevap: Büyükşehir mücavir alanlarında büyükşehir belediyelerine, diğer yerlerde il ve ilçe belediyelerine verilir. Bakanlık uygun görürse toprak dolgu işleri ihale mevzuatına göre gerçek ve tüzel kişilere yaptırılabilir (16. Madde Uygulama Yönetmeliği md. 18/1-2).
Soru 2: Her orman alanına hafriyat dökülebilir mi?
Cevap: Hayır. Toprak dolgu izni yalnızca madencilik faaliyetleri sona erdikten sonra idareye teslim edilen veya terk edilen doğal yapısı bozulmuş orman alanları için verilir ve talep alanında rezervin bittiğine dair MAPEG yazısı istenir (md. 18/1, 18/3).
Soru 3: Toprak dolgu izni kaç yıllığına verilir?
Cevap: Kesin izin beş yıla kadar verilir (md. 19/3). Dolgu süresinde bitmezse izin bir defaya mahsus kesin izin süresi kadar uzatılabilir (md. 19/7). Kesin izinden önce 24 aya kadar ön izin verilebilir, talep halinde 12 ay ek süre verilir (md. 18/5).
Soru 4: Toprak dolgu bedeli nasıl hesaplanır?
Cevap: İki bedel alınır: alan üzerinden toprak dolgu izin bedeli (m² × birim m² bedeli × Ek-1 katsayısı 2 × Ek-2 × Ek-3) ve hacim üzerinden toprak dolgu bedeli (birim m² bedeli × dolgu hacmi). İkisi de izin başlangıcında bir defa ödenir; ağaçlandırma bedeli alınmaz (md. 20).
Soru 5: Toprak dolgu projesini kim hazırlar?
Cevap: Rehabilitasyon ve toprak dolgu projeleri ormancılık bürosu tarafından düzenlenir; heyetçe uygunluğu kontrol edilen projeler bölge müdürlüğünce onaylanır (md. 27/2).
Soru 6: Dolgu alanına hangi atıklar dökülemez?
Cevap: Asbest, boya, floresan gibi tehlikeli inşaat atıkları, asfalt atıkları, sıvı atıklar, arıtma çamurları, tıbbi atıklar, radyoaktif atıklar, evsel ve endüstriyel katı atıklar ve benzerleri dökülemez. Tespit halinde dolgu durdurulur ve izin iptal edilir (md. 21/1-2).
Soru 7: Dolgu bittikten sonra ne yapılır?
Cevap: Dolgunun en üst en az 2 metrelik kısmı verimli toprakla doldurulur (md. 21/3). Orman idaresinin onaylayacağı proje kapsamında saha izin sahibince ağaçlandırılır ve beş yıl süreyle bakımı ve takibi izin sahibince yapılır (md. 20/5).
Soru 8: Belediye toprak dolgu sahasını bir şirkete işlettirebilir mi?
Cevap: Toprak dolgu alanı başkasına devredilemez. Büyükşehir belediyesi ise kendi sorumluluğu devam etmek şartıyla sahayı ilçe belediyesine veya 5216 sayılı Kanun md. 26 kapsamında yüzde ellisinden fazlasına ortak olduğu şirketlere işlettirebilir (md. 19/10).