Bir ören yeri, höyük veya tarihi yapı Devlet ormanı içinde kalıyorsa kazı, restorasyon ve koruma çalışmaları için Orman Kanunu’nun 18. maddesine göre orman izni alınır. İzin yalnızca kazı alanını değil; koruma çatısı, giriş-çıkış kontrol noktası, tanıtım ofisi ve ziyaretçilerin zaruri ihtiyaçları için gereken geçici tesisleri de kapsayabilir.
Bu iznin kendine özgü bir kuralı vardır: arkeolojik kazı ve restorasyon için yalnızca Kültür ve Turizm Bakanlığına izin verilir. Bakanlık genel bütçeli bir idare olduğu için izinden bedel ve teminat alınmaz; ancak saha analiz raporu, vaziyet planı ve ağaç röleve planı gibi teknik belgeler yine hazırlanmalıdır.
- Dayanak: 6831 s.K. md. 18; 18. Madde Uygulama Yönetmeliği md. 4/1
- İzin sahibi: Yalnızca Kültür ve Turizm Bakanlığı (md. 4/2)
- Bedel ve teminat: Alınmaz; hizmet gideri de alınmaz (md. 9/3, 11/2, 13/1)
- Başvuru: Bakanlığın resmî yazısıyla veya yetki devri kapsamında taşra birimlerince (md. 15/2)
- Teknik belgeler: Kurumda görevli orman mühendisi düzenlemiyorsa ormancılık bürosu düzenler (md. 16/1)
- Süre: Ön izin 24 aya kadar (+12 ay); kesin izin en fazla 29 yıl (md. 17, 18)
İzin Hangi Çalışma ve Tesisleri Kapsar?
18. Madde Uygulama Yönetmeliği’ne göre Devlet ormanlarında şunlara Genel Müdürlükçe izin verilebilir (md. 4/1):
- Arkeolojik kazı ve restorasyon yapılması ve bu alanların kullanımı,
- Tarihi eserlerin restorasyonu ve korunması için gerekli tesisler,
- Giriş-çıkış kontrol noktası ve tanıtım ofisi,
- Ziyaretçilerin zaruri ihtiyaçlarının sağlanması için gerekli geçici tesisler,
- Bunlarla ilgili zorunlu alt yapı tesisleri: yol, su, elektrik, haberleşme, enerji nakil hattı, trafo ve benzerleri (md. 3/1-c).
Ormanlık alanda lojman ve sosyal tesislere izin verilmez (md. 5/1). Zorunlu yollar çevreye zarar vermeyecek şekilde ekskavatörle yapılır ve çıkan malzeme izinli alanlara taşınır (md. 5/2). Yangın görmüş, gençleştirmeye ayrılmış veya ağaçlandırılan sahalarda bu faaliyetlere hiçbir surette izin verilmez (Kanun md. 18; Yön. md. 5/7).
Kim Başvurur, Bedel Var mı?
Arkeolojik kazı ve restorasyon için izin yalnızca Kültür ve Turizm Bakanlığına verilebilir (md. 4/2). Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri bağlı oldukları bakanlığın veya genel müdürlüğün resmî yazısıyla başvurur ya da yetki devri kapsamında taşra birimlerinin başvurusu sağlanır (md. 15/2).
| Konu | Kültür ve Turizm Bakanlığı izinlerinde | Dayanak |
|---|---|---|
| Ağaçlandırma, arazi izin, ORKÖY, erozyon bedelleri | Alınmaz | md. 9/3 |
| Teminat | Alınmaz | md. 13/1 |
| Hizmet gideri (heyet harcırahı ve araç gideri) | Alınmaz | md. 11/2 |
| Metraj cetveli ve keşif özeti | İstenmez (bedelsiz izin) | md. 16/4 |
| Taahhüt senedi onayı | Her sayfası kurum yetkilisince; noter onayı aranmaz | md. 16/5 |
| İznin devri | Bedelsiz izinler devredilemez | md. 19/4 |
| Tesislerin üçüncü kişilere kiralanması | Bedelsiz izne konu tesisler dahil, orman sayılan alana isabet eden kira bedelinin yüzde ellisi her yıl Orman Genel Müdürlüğüne yatırılır | Kanun md. 18; Yön. md. 22 |
Gerekli Belgeler
Başvuru e-başvuru üzerinden yapılır. Ön izin için ilk beş belge yeterlidir; kesin izin için listenin tamamı istenir (md. 6/1):
- Saha analiz raporu (mülkiyet, ağaç türleri, kapalılık, gelişim çağı ve görseller),
- Koruma, giriş ve ziyaretçi tesisleri ile alt yapı tesislerine ilişkin avan proje,
- Koordinat özet çizelgesi,
- 1/1000 veya uygun ölçekli vaziyet planı,
- Su izinlerinde yeraltı suyu arama belgesi veya su kiralama/kullanma/tahsis belgesi,
- Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, DSİ ve il tarım ve orman müdürlüğünün uygun görüş yazıları,
- 1/1000 veya uygun ölçekli ağaç röleve planı,
- 1/1000 ölçekli uygulama imar planı veya imar planı gerektirmediğine dair ilgili idare yazısı,
- ÇED Yönetmeliği kapsamına giren tesisler için ÇED belgesi.
Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin bünyesinde görevli orman mühendisi veya orman yüksek mühendisince düzenlenmedikçe saha analiz raporu, vaziyet ve yerleşim planı ile ağaç röleve planı ormancılık bürosu tarafından düzenlenerek imzalanır ve heyetçe kontrol edilip onaylanır (md. 16/1, 16/2).
Süreç ve Süreler
- Ön etüt: Kazı ve koruma alanı ile ziyaretçi tesislerinin orman kadastro, amenajman ve meşcere verileriyle çakıştırılması; yasak alan kontrolü.
- E-başvuru ve evrak incelemesi: Bölge müdürlüğü eksikleri on iş günü içinde bildirir (md. 6/4).
- Heyet incelemesi ve ön izin: Heyet arazide inceleme yapar ve talebin ormanlık alanda yapılmasında kamu yararı olup olmadığını irdeler (md. 5/8). Ön izin 24 aya kadar verilir, süre bitmeden talep edilirse 12 ay uzatılabilir; ön izin süresince saha teslimi yapılmaz ve inşaat yapılamaz (md. 17).
- Kesin izin: Tebliğden itibaren en geç altı ay içinde onaylı taahhüt senedi verilir (md. 18/2). Kesin izin süresi 29 yılı geçemez (md. 18/1).
- Saha teslimi: Çıkarılması gereken münferit ağaç ve ağaççıklar orman idaresince çıkarıldıktan sonra ağaç röleve planına uygun olarak saha teslim edilir (md. 18/7). Saha teslimi yapılmadan projelendirme dışında faaliyette bulunulamaz (md. 18/8).
- Kontroller: İzin sahaları her takvim yılı en az bir defa dosya ve arazi üzerinde heyetçe kontrol edilir (md. 24/1). Ayrıntı: İzin Sahası Yıllık Kontrolü.
Bu Hizmette Bizim Hazırladıklarımız
- Kazı ve koruma alanı, giriş-çıkış noktası ve ziyaretçi tesislerinin orman kadastro ve amenajman verileriyle çakıştırılması,
- Saha analiz raporu, koordinat özet çizelgesi, vaziyet planı ve ağaç röleve planı,
- ORBİS e-izin başvurusu, 1/25.000 harita, meşcere ve orman kadastro haritaları, ED50 koordinat listesi ve KML, kurum görüşü talepleri,
- Kazı sezonları arasında genişleyen kazı alanı veya yeni koruma ve ziyaretçi tesisleri için ilave izin dosyaları.
Bu iş OMO 2026 asgari ücret tarifesinde 175 numaralı kaleme (“arkeolojik kazı ve restorasyon izin dosyası tanzimi”) karşılık gelir.
Sıkça Sorulan Sorular
Soru 1: Orman alanında arkeolojik kazı izni kime verilir?
Cevap: Arkeolojik kazı ve restorasyon yapılması için yalnızca Kültür ve Turizm Bakanlığına izin verilebilir (18. Madde Uygulama Yönetmeliği md. 4/2).
Soru 2: Arkeolojik kazı orman izni için bedel ödenir mi?
Cevap: Hayır. Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerine verilecek izinlerden bedel alınmaz (md. 9/3); teminat ve hizmet gideri de alınmaz (md. 13/1, 11/2).
Soru 3: Kazı alanına ziyaretçi tesisi yapılabilir mi?
Cevap: Giriş-çıkış kontrol noktası, tanıtım ofisi ve ziyaretçilerin zaruri ihtiyaçlarının sağlanması için gerekli geçici tesislere izin verilebilir (md. 4/1). Ormanlık alanda lojman ve sosyal tesislere ise izin verilmez (md. 5/1).
Soru 4: Bedelsiz izinde de belge hazırlamak gerekir mi?
Cevap: Evet. Bedelsiz izinlerde yalnızca metraj ve keşif özeti istenmez (md. 16/4). Saha analiz raporu, vaziyet planı, koordinat özet çizelgesi ve ağaç röleve planı gibi belgeler, kurum bünyesindeki orman mühendisi düzenlemiyorsa ormancılık bürosu tarafından hazırlanır (md. 6/1, 16/1).
Soru 5: Kazı alanındaki ağaçlar kesilebilir mi?
Cevap: Alan üzerinde çıkarılması gereken münferit ağaç ve ağaççıklar taahhüt senedi verildikten sonra orman idaresi tarafından çıkarılır; saha teslimi ağaç röleve planına uygun olarak yapılır (md. 18/7). Kalması gereken ağaçlar ağaç röleve planında koordinatlarıyla gösterilir (md. 3/1-b).
Soru 6: İzin ne kadar süreyle verilir?
Cevap: Ön izin 24 aya kadar verilir ve 12 ay uzatılabilir (md. 17/1). Kesin izin süresi 29 yılı geçemez (md. 18/1); izinler yönetmelik hükümlerine göre uzatılabilir (md. 18/11).
Soru 7: Kazı tesisleri kiraya verilirse ne olur?
Cevap: Bedelsiz izne konu tesisler de dahil olmak üzere tesislerin izin sahibince üçüncü kişilere kiralanması halinde, orman sayılan alana isabet eden kira bedelinin yüzde ellisi her yıl Orman Genel Müdürlüğü bütçesine yatırılır (6831 s.K. md. 18).
Soru 8: Kazı alanı genişlerse yeni izin gerekir mi?
Cevap: Ormanlık alanlarda izin verilen proje dışında tesis yapılamaz; izinli saha içinde yapılacak ilave tesisler için yönetmeliğe göre izin alınması zorunludur (md. 24/6). İzin sınırı dışına taşan kazı alanı için de yeni bir izin talebi gerekir.